Kemaliye-Erzincan Yöresinde Üretilen Balların ve Propolislerin Mikroskobik Analizi ve Organoleptik Özelliklerinin Saptanması

SORKUN, Kadriye; GENÇAY, Ömür; YURTSEVER, Nuran
TÜBİTAK TOGTAG Proje TÜBİTAK TOGTAG No. 3131, 2005: 1-154
Makale No: 65318
Sorgu Penceresine MAKALE NO’yu yazarak Ayrıntılı Bilgi ve PDF dökümana ulaşmak için tıklayınız

ÖZET
Kemaliye-Erzincan yöresinde belirlenen arılıklarda birer araştırma kovanı tespit edilerek, dip tahtasından ve çerçeve kenarlarından kazınarak ilkbahar ve yaz propolis örnekleri alınmıştır. Ayrıca Haziran-2003’de aynı kovanlara propolis trapları takılmış ve traplar Eylül-2003’de kovanlardan çıkarılmıştır. Traplarda biriken propolis örnekleri Haziran-Eylül dönemleri arasında arılar tarafından toplanan trap örneklerini vermiştir. Böylece hem ilkbahar hem de yaz dönemine ait çeşitli şekillerde alınan örnekler elde edilmiştir. Bu da örnekler arasında toplanma yerine ve zamanına bağlı olarak herhangi bir farkın bulunup bulunmadığını kıyaslama imkanını doğurmuştur. Laboratuvara getirilen propolis örneklerinin mikroskobik analizi için polen preparatları hazırlanmış ve on arılığa ait ilkbahar, yaz ve trap örneklerinin mikroskobik analizleri sonucunda 34 farklı bitki familyasına ait bitki taksonlarının polenleri teşhis edilmiştir. Mikroskobik analizler sonucunda en çok Salicaceae, Fabaceae, Scrophulariaceae, Asteraceae ve Lamiaceae familyalarına ait bitki taksonlarının polenlerine rastlanmıştır. Örneklerin kimyasal analizinde ilk olarak GC-MS ile organik madde analizi yapılmıştır. Bu analiz sonucunda örneklerde alkoller, aromatik asit ve esterleri, düz zincirli asit ve esterleri, hidrokarbonlar, aldehidler, flavononlar, eterler, ketonlar, terpenlerve yağ asidi esterlerine rastlanmıştır. Propolisin toplam flavanoid içeriklerinin belirlenmesi için UV spektrofotometresi kullanılmış ve absorbans alanları belirlenmiştir. Kemaliye-Erzincan yöresine ait incelenen on arılığa ait otuz örneğin her biri gerek mikroskobik gerek kimyasal analiz sonuçları bakımından birbiri ile paralellikler göstermiştir. Toplanma zamanı ve yerinin neden olduğu çok büyük farklılıklar gözlenmemiştir. 2003-2004 yılları arasında Kemaliye-Erzincan yöresinden 29 bal örneği toplanmış ve bu örneklerde mikroskobik, organoleptik ve kimyasal analizler yapılmıştır. Bu çalışmada, Kemaliye-Erzincan yöresine ait farklı bitkisel kaynaklı bal örneklerinin bitkisel ve coğrafık kökeninin karakterize edilmesine yönelik üç analitik metod kullanılmıştır. Bunlar; organoleptik metotlar, melisopalinolojik analizler ve fiziko kimyasal parametrelerdir. Kemaliye ballarında multifloral ballara temel kaynak oluşturan dominant polene sahip taksonlar Astragalus spç., Sanquisorba spp., Paliurus spp., Trifolium spp. ve Salix spp. ‘dir. 29 örneğin TPS-10 g’ı dikkate alındığında 10 g baldaki en az polen sayısı 3738 ile 20 no’lu örnekte; en çok polen sayısı 345045 ile 7 no’lu örnekte rastlanmıştır. Kemaliye ballarında, nem miktarının %13,3 ile %17,5 (=14,6) arasında değiştiği saptanmıştır. Çalışılan balların nişasta analizinde ise örneklerin %48,3’ü polenden, % 31’i sadece dışarıdan ve % 48,3’ünde ise hem polen hem de dışarıdan katkılı nişasta içerdiği tespit edilmiştir. Balların % 0.87’sinin ise dışardan katkılı nişasta içermediği saptanmıştır. Glukoz ve fruktoz düzeyinin en düşük olduğu örnek Rhamnaceae familyasına ait Paliurus spp. ve Fabaceae familyasına ait Onobrychis spp. poleninin sekonder miktarda tespit edildiği örnekte, glukoz ve fruktoz yüzdeleri Fabaceae, Salicaceae ve Rosaceae familyasına ait polenlere dominant ve sekonder miktarda rastlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Analiz; Bal; Propolis