|
Muhsin hocanın kitabında ilgili yeri okudum, biraz kafam karışmasına rağmen, buraya aktarayım.
...Döllenmiş yumurtalardan meydana gelen ana ve işçi arılarda farklılaşma larva dönemindeki farklı beslenmeden meydana gelirken, erkekteki farklılaşmanın yumurtanın döllenmemiş olmasından kaynaklandığı belirtildiğinde bu belirleme yetersiz kalmaktadır. Başka bir deyimle cinsiyet farklılığı acaba döllü veya dölsüz oluşa mı bağlıdır?
Konuya pratik olarak bakıldığında dişilerin döllü, erkeklerin ise dölsüz yumurtaların gelişiminden meydana geldiği kolaylıkla anlaşılır ama cinsiyeti asıl belirleyen döllülük ya da dölsüzlük değildir.
Olayın genetik işleyişine bakıldığında cinsiyeti belirleyen bir X geninin ve bunun alelleri denilen Xa, Xb.....Xz gibi farklı tiplerin olduğu görülür. Birey bu alellerden birini veya aynı çiftini taşıyorsa bu birey homozigottur denir ve erkek olarak doğar. Yani erkekler ya dölsüz yumurtadan meydana gelmiştir ve Xa, Xb, Xc.... gibi alellerden yalnızca birini taşırlar veya döllüdürler ve Xa//Xa, Xb//Xb... gibi aynı tip allel çiftini taşırlar.
Bunlardan yalnızca birini taşıyorsa haploid bireydir ve normal erkekler gelişir. Eğer döllenmiş yumurtadan meydana gelmişse ama hem anadan hem de babadan aynı alleli almışsa bu birey Xa//Xa, Xb//Xb... yapısındadır ve buna diploid erkek adı verilir. Ancak bu tip erkekler döllü yumurtadan çıktıkları için işçi arı gözündedirler ve gözden çıkar çıkmaz bakıcı arıcılar tarafından teşhis edildikleri için bu arılar tarafından yenilerek yokedilirler. (Dişilerin yapısı Xa//Xb, Xc//Xd.... şeklinde)
Böylece yalnızca haploid olan normal erkekler yaşamlarını sürdürürler.
İleri derecede akraba yetiştirilen kolonilerde homozigotlaşma hızla artar yani cinsiyet kromozomu bakımından aynı allelleri taşıyan bireyler çoğalır ve sonuçta dişi olması gereken bireyler döllü oldukları halde diploid erkek olarak doğarlar. Bu tip kolonilerde ana arı ne kadar genç ve üretken olursa olsun peteklerdeki kuluçka dağılımı yaşlı analarda görüldüğü gibi seyrek olur.
......
Döllü yumurtalardan erkek bireylerin çıkmasına paralel olarak dölsüz yumurtalardan da dişiler çıkabilir. Bunun nedeni döllenmemiş yumurtanın gelişimi sırasında dokular oluşurken kararsız olan bu hücreler sanki dölleniyormuş gibi birbirine kenetlenir "poliploidy" denilen bu genetik olay sonucunda doku hücrelerinde ikili eşleşme yani "diploidy" çoğunlukta olduğundan birey dişi olarak gelişir. Bunun sonucunda uzun süre anasız kalmış ve yumurtlamayan işçilerin ve yalancı anaların olduğu kovanlarda bu tip bireylerden ana arı dahi üretilebilir. ülkemiz arılarında nadiren görülen bu durum Güney Afrika arısı olarak bilinen Kap arısı (A.m. Capensis)'ında %5'e varan oranlarda görülebilmektedir. Bu olay uzun süre anasız kalmış kolonilerde bile bir ana arı yetiştirebilme umudu olduğunu ve belki de yumurtlayan işçi arılarla yalancı anaların yumurtalarını işçi arı gözlerine bırakmalarının nedeni olarak da gösterilmektedir.
.......
Muhsin hocanın açıklaması böyle. Bir önceki yazımda oranı sallamışım biraz yüzde 20 değil, yüzde 5 imiş. Anlaşıldığı üzere kolonilerin yalancı anaya dönüp inatla yumurtlamaları boşuna değil.
|
Forum 
Beğenilen: 0
